Ιστορική Αναδρομή

Κατασκευάσθηκε το 1935, όταν αποξηράνθηκε η λίμνη των Γιαννιτσών.
Έχει συνολικό μήκος 39 χλμ. και ο λόγος ύπαρξής της είναι να  συγκεντρώνει τα πλεονάζοντα επιφανειακά νερά της λεκάνης από την Πέλλα και την Ημαθία και να αρδεύει τις παρόχθιες γεωργικές εκτάσεις.

Τα νερά της Τάφρου 66 χύνονται στον ποταμό Αλιάκμονα και δι’ αυτού στο Θερμαϊκό. Το Δέλτα του Αλιάκμονα σχηματίζει μαζί με τα Δέλτα των ποταμών Αξιού και Λουδία έναν υγροβιότοπο, προστατευόμενο θεωρητικά από τη σύμβαση Ramsar

Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, το κανάλι έχει μετατραπεί σε μόνιμο οικολογικό κίνδυνο, εξαιτίας της ανεξέλεγκτης δράσης των ιδιοκτητών κονσερβοποιείων. Τα λύματα των εργοστασίων περνούν στην Τάφρο ανεπεξέργαστα.

Δυστυχώς η τάφρος 66 είναι η πιο υποβαθμισμένη, μετά τη λίμνη Κορώνεια, λεκάνη απορροής στη Β. Ελλάδα.

Προβλήματα που προκύπτουν

Η τάφρος αυτή συγκεντρώνει όλα τα νερά της περιοχής της Πέλλας και έρχεται στο νομό Ημαθίας κοντά στην περιοχή του Δήμου Ειρηνούπολης, καταλήγει δε στον Αλιάκμονα κοντά στο χωριό Κουλούρα. Έχει μήκος 39 χλμ. Στο πέρασμά της δέχεται πολύ μεγάλο ρυπαντικό φορτίο, ειδικά το καλοκαίρι. Αυτό συμβαίνει για πολλούς λόγους: πρώτα από όλα διασχίζει μια περιοχή εντατικής γεωργικής δραστηριότητας με ό,τι συνεπάγεται αυτό (φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα, κλπ). Επιπλέον, στην περιοχή λειτουργούν διάφορες βιομηχανίες επεξεργασίας λαχανικών και φρούτων, κατεργασίας μαρμάρου και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες δυστυχώς δεν τηρούν τους απαραίτητους κανόνες φιλικής προς το περιβάλλον παραγωγής. Την εποχή δε αυτή, λειτουργούν στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους. Η Τ66 δέχεται ακόμη τους ποταμούς Τριπόταμο (που διασχίζει τη Βέροια) και Αράπιτσα (που διασχίζει τη Νάουσα) με το δικό τους ρυπαντικό φορτίο που δεν είναι μηδαμινό. Τέλος, η λειψυδρία ενισχύει τα προβλήματα αυτά.

Συνολικά έχει υπολογιστεί ότι τα απόβλητα που δέχεται το κανάλι αντιστοιχούν σε μια πόλη 600.000 κατοίκων.

Κάθε καλοκαίρι η Τ66 κάνει αισθητή την παρουσία της στην ευρύτερη περιοχή λόγω της φοβερής δυσοσμίας που αναδίδει. Πολλές φορές στα βαλτόνερά της επιπλέουν νεκρά ψάρια. Είναι γνωστό πως το ισοζύγιο οξυγόνου στα νερά του καναλιού βρίσκεται σε σχετικά καλά επίπεδα τις υπόλοιπες εποχές, όμως το καλοκαίρι παρατηρούνται ασφυκτικά φαινόμενα λόγω του ευτροφισμού και της μόλυνσης. Να λαμβάνεται δε υπόψη ότι τα νερά αυτά καταλήγουν στον Αλιάκμονα και από εκεί στον Θερμαϊκό, πως από αυτά αρδεύονται καλλιέργειες και πως πίνουν κοπάδια της περιοχής.

Η σημασία της Τάφρου για την ανάπτυξη των περιοχών απ’ όπου διέρχεται είναι αναμφισβήτητα πολύ μεγάλη, όμως τις τελευταίες δεκαετίες το κανάλι έχει εξελιχθεί σε οικολογικό εφιάλτη εξαιτίας της εγκληματικής ιδιωτικής δράσης αλλά και της αδιαφορίας της Πολιτείας, που , παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις της, δεν έχει κάνει τίποτα έως τώρα.

Όσοι έχουν επισκεφθεί τις περιοχές που βρίσκονται δίπλα από τη Τάφρο 66 έχουν διαπιστώσει το μέγεθος της οικολογικής καταστροφής που προκαλεί.
Οι κονσερβοποιίες φρούτων , οι δεκάδες βιοτεχνίες που λειτουργούν κατά μήκος του καναλιού, οι ιδιοκτήτες βυτιοφόρων που αδειάζουν το αστικά λύματα στα νερά του και οι ασυνείδητοι γεωργοί που ρίχνουν τα ληγμένα φυτοφάρμακά τους ή ξεπλένουν τα ραντιστικά τους μηχανήματα στα νερά του έχουν μετατρέψει την τάφρο σε αγωγό θανατηφόρων δηλητηρίων, που μολύνουν τις περιοχές σε μεγάλη έκταση και καταστρέφουν στο πέρασμα τους κάθε πηγή ζωής.

Η εξαφάνιση της χλωρίδας και της πανίδας, η αποξυγόνωση, ο ευτροφισμός, η αφόρητη δυσοσμία , οι μαζικοί θάνατοι ψαριών, η αυξημένη παθογένεια των κατοίκων των παρόχθιων περιοχών και ο θάνατος του Θερμαϊκού συνιστούν τη μεγαλύτερη απειλή για το ευρύτερο οικοσύστημα του κάμπου αλλά και της πόλης της Θεσσαλονίκης

Όμως η κύρια πηγή ρύπανσης της Τ66 παραμένουν τα κονσερβοποιεία που λειτουργούν την περίοδο του καλοκαιριού συνήθως από τις αρχές Ιουλίου ως τον Σεπτέμβριο, περίοδο κατά την οποία ο ποταμός κυριολεκτικά αλλάζει χρώμα . Η Τ66 είναι αποδέκτης των λυμάτων των κονσερβοποιείων που λειτουργούν στους 2 νομούς ( Πέλλα, Ημαθία) , που στην μεγάλη τους πλειοψηφία δεν διαθέτουν συστήματα αντιρρυπαντικής τεχνολογίας και ολοκληρωμένης διαχείρισης των αποβλήτων τους ( βιολογικούς καθαρισμούς) , με αποτέλεσμα κατάλοιπα ποτάσας και άλλων ρύπων να καταλήγουν ανεπεξέργαστα στα νερά. Ο αντίκτυπος είναι άμεσος: μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα , κακή ποιότητα του νερού άρδευσης αλλά και αυτού της ύδρευσης.

Επίσης με αυτό το ακατάλληλο νερό οι αγρότες ποτίζουν τις καλλιέργειες τους, ενώ επιπλέον το νερό χύνεται στον Θερμαϊκό κόλπο , μολύνοντας και τα παράλια των νομών Θεσσαλονίκης , Ημαθίας και Πιερίας. Ειδικά στο σημείο αυτό παρατηρούμε κάποιο είδος ανακύκλωσης των μολυσμένων υδάτων, αφού νερά ήδη μολυσμένα από φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται στην άρδευση αλλά και στην διαδικασία προετοιμασίας των φυτοφαρμάκων.

Στα πλαίσια μιας μελέτης τριών μαθητών του 1ου Γυμνασίου Βέροιας , με τίτλο «Περιφερειακή Συλλεκτήρια Τάφρος 66: Ένα Δηλητήριο στην Καρδιά της Ημαθίας», έγινα κάποιες απλές χημικές αναλύσεις μερών και ιζημάτων στα εργαστήρια της Greenpeace οι οποίες και έδειξαν ιδιαίτερα υψηλά μικροβιακά φορτία. Αξιοσημείωτο είναι ωστόσο το γεγονός, ότι σε στατιστική έρευνα που έγινε στα πλαίσια της ίδιας μελέτης , προέκυψε ότι η υποβάθμιση της Τ66 «θεωρείται πρόβλημα μόνο κατά 32% από τους κατοίκους της Ημαθίας»

Αδιαφορία

Συσκέψεις για τη διαχείριση του περιβάλλοντος και συγκεκριμένα της πολύπαθης Τ66 στις οποίες συχνά είναι παρόντες εκπρόσωποι βιομηχανιών , αλλά και αντιπρόσωποι από άλλους εμπλεκομένους φορείς γίνονται συνεχώς.  Τα συμπεράσματα τους είναι πάντοτε αρνητικά, ενώ συνεχώς αναφέρεται πως θα ενταθούν οι έλεγχοι στην τάφρο και θα επιβληθούν μεγάλα πρόστιμα στους ρυπαίνοντες την τάφρο. Στην ουσία όμως δεν γίνεται κανένα βήμα προς την οριστική λύση του προβλήματος , ενώ στο όλο θέμα εμπλέκεται και η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας η οποία οφείλει να συντάξει άμεσα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης της Τ66 και του Λουδία το οποίο αφού προσυπογράψουν και οι φορείς της Ημαθίας να αποσταλεί το συντομότερο δυνατόν στο ΥΠΕΧΩΔΕ για να εγκριθεί και να υλοποιηθεί . Χαρακτηριστικό της ασυδοσίας και αδιαφορίας όσων μολύνουν την Τ66  είναι το γεγονός το οποίο ανέφερε στέλεχος της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος ( Βαβατζανίδης) ότι ήδη έχει αποστείλει έγγραφο προς όλους όσους ρίχνουν λύματα στην Τάφρο ( Βιομηχανίες, Δήμους, ΔΕΥΑ ), με το οποίο ζήτησε να δηλώσουν μέχρι τις 31 Μαΐου με ποιο τρόπο διαχειρίζονται τα απόβλητα και κυρίως που εναποθέτουν την λυματολάσπη που δημιουργείται από την επεξεργασία των βιολογικών καθαρισμών. Είπε ότι από τους 33 αποδέκτες απάντησαν μόνο οι 13 και ότι υπάρχουν μόνο 9 συμβάσεις με εταιρία εναπόθεσης λυματολάσπης

Προτάσεις

·        Απαιτείται συνεχόμενος και εντατικός έλεγχος, μελέτη και παρακολούθηση των εκροών που καταλήγουν στην Τάφρο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους ( monitoring) που αποτελεί και οδηγία της Ε.Ε. 94C/226/06 υποχρεωτική για όλα τα κράτη μέλη και έχει ζητηθεί η άμεση υλοποίηση της από τοπικούς φορείς και ιδρύματα

·        Διαρκής έλεγχος της λειτουργίας των υπαρχόντων μονάδων επεξεργασίας λυμάτων.

·        Υποστήριξη των περιβαλλοντικών επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα

·        Για όσες βιομηχανίες μολύνουν την Τάφρο 66, όχι απλά χρηματικό πρόστιμο και αυτό αφού κλείσουν τον κύκλο εργασιών τους. Οφείλουμε να είμαστε αυστηροί. Αφαίρεση της άδειας λειτουργίας τους άμεσα

·        Πρέπει επιτέλους να ξεπεραστούν τα πολυάριθμα προβλήματα τεχνικής φύσεως και έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού που παρεμποδίζουν ή επιβραδύνουν τη λειτουργία των βιολογικών καθαρισμών. Το ίδιο και για το Τμήμα Περιβάλλοντος της Νομαρχίας

·        Για όλα τα παραπάνω και για να διαλύσουμε κάθε καχυποψία προτείνω τη Δημιουργία Περιβαλλοντικού Μητρώου και Πληροφοριακού Συστήματος Παρακολούθησης (GIS) της περιβαλλοντικής επίδοσης των εγκατεστημένων στην περιοχή επιχειρήσεων (κάτι το οποίο ήδη εφαρμόζεται σε άλλους νομούς της χώρας). Το πρόγραμμα προβλέπει την παρακολούθηση των βιομηχανιών σχετικά με την παραγωγή αλλά και τη διάθεση των παραγόμενων ρύπων. Κατά βάση κάθε μέρα – όλες τις ώρες συστηματοποιείται η περιβαλλοντική πληροφορία και δημιουργείται βάση δεδομένων, έτσι ώστε να καταγράφονται και να παρακολουθούνται τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων (όροι αδειοδότησης, παραγωγή και επεξεργασία αποβλήτων, δείκτες επίδοσης κ.λπ) και να είναι προσιτά σε όλους και καταρχήν στις υπηρεσίες

·        Θεσμοθέτηση  ενός τρόπου τιμολόγησης της ρύπανσης ώστε να μην μπορούν να ξεφεύγουν, λόγω ασάφειας του νόμου, οι ρυπαντές στα δικαστήρια.

·        Δημιουργία Φορέα Διαχείρισης και Προστασίας της Τάφρου 66 ή ακόμη καλύτερα όλων των ποταμών του Νομού όπου συμμετοχή θα έχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς

·        Συνεχής ενημέρωση του κοινού, μέσω του τύπου και του διαδικτύου και ειδικότερα δημοσιοποίηση των ρυπογόνων βιομηχανιών

Ø       Με μια κουβέντα θα πρέπει επιτέλους να εφαρμοστεί η Οδηγία  2004/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας «ο Ρυπαίνων πληρώνει»

Βέροια 10/7/2009

Χαντζίδης Θεόδωρος

Υπεύθυνος Τομέα Περιβάλλοντος

ΝΕ ΠΑΣΟΚ Ημαθίας