ΤΟ ΝΕΡΟ

Συνολικό ποσό νερού της γης:1,6πεντάκις εκατ. κυβικά μέτρα

Ø      Χημικό νερό:230τετράκις εκατ. κυβ. μέτρα

Ø      Ελεύθερο νερό:1,37 πεντάκις εκατ. κυβ. μέτρα.

Ø      Από το συνολικό ελεύθερο νερό:

97,2% αλμυρό νερό

2,1% χιόνι ή πάγος

0,001% υδρατμοί στην ατμόσφαιρα

0,6% διαθέσιμο φρέσκο νερό

Από το διαθέσιμο φρέσκο νερό 98,8% είναι υπόγειο & μόνο 1,2% είναι επιφανειακό (το 50% του υπόγειου νερού βρίσκεται σε βάθος> 800μ)

Το φρέσκο νερό που χρησιμοποιούμε για τις ανάγκες της κοινωνίας μας είναι:4,1 τετράκις εκατ. κυβ. μέτρα (97,62%) υπόγειο νερό & 100 τρις εκατ. κυβ. μέτρα (2,38%) επιφανειακό νερό ποταμών-λιμνών.

Η ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ:

Ø      Σε κρίση αποθεμάτων νερού που οφείλεται:

Ø      Φυσικές αιτίες

Ø      Ανθρωπογενείς αιτίες

Ø      Σε κρίση διαχείρισης νερού που είναι συνέπεια:

Ø      Ακολουθούμενη υδατική πολιτική (Τεχνοκρατική αντίληψη ότι σημασία έχει η οικονομική ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος με κύρια συνιστώσα τους υδατικούς πόρους).

ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΔΙΕΞΟΔΟΣ

Ø     Η Αειφορική διαχείριση των υδατικών πόρων.

Ø      Αναγνώριση του προβλήματος τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και σε επίπεδο τοπικό.

Ø      Αντιμετώπιση του θέματος σε επίπεδο συγκεκριμένης υδρολογικής λεκάνης με αναγνώριση  των δραστηριοτήτων χρήσεων γης που μεταβάλλουν την ποσότητα και την ποιότητα των πεπερασμένων υδατικών πόρων.

ΤΙΤΛΟΣ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Ø      Εννοούμε την συστηματική χωροχρονική παρακολούθηση και πρόβλεψη δύο βασικών πολυδιάστατων παραμέτρων, της διαθεσιμότητας των υδατικών πόρων και των αναγκών σε νερό καθώς και η λήψη των αναγκαίων μέτρων (δομικών και μη) για την κάλυψη των αναγκών κατά τον ευνοϊκότερο από άποψη οικονομίας και περιβάλλοντος τρόπο, τώρα αλλά και στο μέλλον.

Βασικές λειτουργίες της ΔΥΠ:

Ø      Στρατηγική διαχείριση (Planning)

Ø      Σχεδιασμός (Design)

Ø      Κατασκευή (Construction)

Ø      Λειτουργική διαχείριση (Operational Management)

   Η στρατηγική διαχείριση εμπεριέχει:

Ø      Εκτίμηση των διαθεσίμων υδατικών πόρων

Ø      Εκτίμηση των αναγκών σε νερό

Ø      Τεχνικοοικονομική και περιβαλλοντική διερεύνηση έργων και μέτρων για την αύξηση των διαθέσιμων πόρων

Ø      Τεχνικοοικονομική και περιβαλλοντική διερεύνηση τεχνολογικών και διαχειριστικών μέτρων για την μείωση της ζήτησης

Ø      Βέλτιστη επιλογή μέτρων και έργων

Ø      Χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των μέτρων ή κατασκευής των έργων.

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΔΥΠ

Ø      Να προμηθεύσει νερό επαρκούς ποσότητας και κατάλληλης ποιότητας για την κατά το δυνατόν ικανοποίηση των οικιακών, αγροτικών, βιομηχανικών, ενεργειακών και άλλων αναγκών, χωρίς περιβαλλοντικά προβλήματα.

Ø      Να προστατεύσει τους υδατικούς πόρους από την ρύπανση

Ø      Να παρέχει ικανοποιητική προστασία από τα ακραία υδρολογικά φαινόμενα (πλημμύρες – ξηρασίες).

Η ΔΥΠ απευθύνεται σε τρεις ομάδες ενδιαφερομένων:

Ø      Χρήστες του νερού

Ø      Κέντρα αποφάσεων (Κυβέρνηση, Πολιτικοί κ.λ.π.)

Ø      Μελετητές – Ερευνητές – Τεχνοκράτες

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ Ν. ΗΜΑΘΙΑΣ

Ø      Έκταση : 1.701τ.χιλ.

Ø      Κάτοικοι : 143.618

Ø      Γεωργική γη : 710.300 στρ.

Ø      Αρδευόμενη γη : 460.000 στρ. (300.000 Επιφανειακή άρδευση, 160.000 στρ. Τεχνική βροχή – Στάγδην άρδευση)

Ø      400.000 στρ. :Άρδευση από ποτάμια – πηγές

Ø      60.000 στρ. :Άρδευση από γεωτρήσεις.

ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΝΕΡΟ

Ø      Ειδική κατανάλωση: 100-400 lt/κατ/ημ.

Ø      Απαιτήσεις άρδευσης: 748.000.000 m3/έτος (q=0,09lt/sec/στρ. επειδή 160.000στρ αρδεύονται με τεχνητή βροχή και 300.000 με επιφανειακή άρδευση).

Νόμοι για την διαχείριση των υδατικών πόρων

Ø      Από το 1900 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 είχαν εκδοθεί 300 νόμοι, νομοθετικά και βασιλικά διατάγματα.

Ø      Ν.1650/86 για την προστασία του περιβάλλοντος. Νερό – στοιχείο του περιβάλλοντος – μέτρα για την ποιότητα.

Ø      Ν.1739/87 για την διαχείριση των υδατικών πόρων. Σύγχρονη αντίληψη – θεσμοθέτηση διαδικασιών και οργάνων για την άσκηση της διαχείρισης σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. (14 Υδατικά διαμερίσματα)

Ø      Οδηγία – πλαίσιο 2000/60 ΕΚ για την προστασία και την διαχείριση των υδάτων. Διαχείριση ανά λεκάνη απορροής του ποταμού και άσκηση της διαχείρισης βάσει εγκεκριμένων Σχεδίων Διαχείρισης ανά λεκάνη απορροής.

Ø      Ν.3199/03 Εναρμόνιση του εθνικού μας δικαίου με την οδηγία 2000/60.

Ø      Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση επιχειρείται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα» (ΕΠΑΝ) του Υπουργείου Ανάπτυξης στα πλαίσια του Γ΄ΚΠΣ για την ένταξη των έργων «Σχέδια διαχείρισης υδατικών πόρων των υδατικών διαμερισμάτων». 29 υποέργα από αυτά τα 4 είναι κύρια και αφορούν – Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών πόρων των υδατικών διαμερισμάτων.

Ø      Η έναρξη έγινε τον Σεπτέμβριο του 2003 και η διάρκεια υλοποίησης ήταν 30-36 μήνες.  

Αναμενόμενα αποτελέσματα

Ø      Η μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων της παραγωγικής διαδικασίας

Ø      Η εξομάλυνση των αντιθέσεων στις ανταγωνιστικές χρήσεις νερού

Ø      Η συμβολή στην ποιότητα ζωής

Ø      Η συμβολή στην προστασία του περιβάλλοντος.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ø      Εξοικονόμηση των υδατικών πόρων και αποτελεσματική χρήση τους.

 Επειδή η χρήση του νερού στη γεωργία γίνεται σε μεγάλο ποσοστό, η αύξηση της αποτελεσματικότητας της χρήσης του, που είναι κάτω του 40%, θα οδηγήσει σε εξοικονόμηση νερού. Είναι απαραίτητο λοιπόν να βρούμε τρόπους για να επιτύχουμε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των συστημάτων άρδευσης, παράλληλα με την καλή συντήρηση των αρδευτικών δικτύων.

Ø      Κατανομή του νερού στους διάφορους τομείς.

Η άμβλυνση του ανταγωνισμού και των συγκρούσεων μεταξύ των χρηστών του νερού θα έχει θετικές επιδράσεις και θα βελτιώσει την αποτελεσματικότητα. Εκτιμάται ότι η χρήση του νερού στη γεωργία θα μειωθεί κατά 10-15% τα επόμενα 10-15 χρόνια υπέρ των άλλων χρήσεων. Αυτό θα συμβεί λόγω του περιορισμού των απωλειών νερού των συστημάτων άρδευσης, αλλά και της αύξησης της ζήτησης των λοιπών χρήσεων. Θα πρέπει λοιπόν να γίνει ο κατάλληλος σχεδιασμός ώστε να μην υπάρξει κρίση στη γεωργική παραγωγή για την οποία οι ανάγκες σε νερό θα εξακολουθούν να αυξάνονται.

Ø      Πολιτική τιμών και ανάκτηση του κόστους

Για την αποτελεσματική εφαρμογή της ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδατικών πόρων θα πρέπει το νερό να θεωρείτε οικονομικό αγαθό. Τα σημεία τριβής σήμερα είναι ποια τα κριτήρια στα οποία θα βασιστεί η συμμετοχή των φορέων, χρηστών ή πολιτείας, στο κόστος της διαχείρισης του νερού ( συντήρηση, λειτουργία, υποδομή έργων ).Μια τέτοια τιμολόγηση θα περιλαμβάνει και το κόστος και τις πιθανές εξωτερικές επιπτώσεις π.χ. στο περιβάλλον.

Ø      Ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση των υποβαθμισμένων νερών.

Αν η επαναχρησιμοποίηση τους φαίνεται σαν απλή και εύκολη τεχνολογικά, ωστόσο είναι αρκετά πολύπλοκη. Έχει σχέση με πολλούς τομείς, όπως το περιβάλλον, την υγεία, τη βιομηχανία, τη γεωργία. Επιπλέον πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί για τη συνεχή παρακολούθηση των ποιοτικών standards που καθορίζονται.

Ø     Εμπλουτισμός υπόγειων υδροφορέων

Ο εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφορέων, που σε άλλες χώρες αποτελεί μια ιδιαίτερου ενδιαφέροντος και συνεχώς αυξανόμενη τεχνολογία αξιοποίησης υδατικών πόρων, στη χώρα μας είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Το χαμηλό σχετικά κόστος τέτοιων έργων και η δυνατότητα συνδυασμού τους με τη προστασία παράκτιων υδροφορέων και γενικά υδροφορέων ποιοτικά υποβαθμισμένων, προσδίδει στα έργα ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν γίνονται σε ξηροθερμικές περιοχές με ανισοκατανεμημένες ατμοσφαιρικές κατακρημνίσεις.

Ø      Αξιοποίηση επιφανειακών απορροών – Μέτρα αντιπλημμυρικής προστασίας

Πλεονάσματα νερού που απορρέουν επιφανειακά και συνήθως καταλήγουν στη θάλασσα μπορούν να αξιοποιηθούν με την κατασκευή έργων υδρομάστευσης και συγκέντρωσης – αποθήκευσης ( φράγματα, λιμνοδεξαμενές, ταμιευτήρες, καλλιέργεια πηγών, κ.α. ) εφόσον βεβαίως υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες σε ότι αφορά στοιχεία μορφολογικά, υδρογεωλογικά κα γεωτεχνικά. Η καταστροφική ιδιότητα του νερού σε περιπτώσεις πλημυρικών φαινομένων μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κατασκευή σειράς έργων για την εξουδετέρωση ή τον περιορισμό των αιτιών που προκαλούν τα εν λόγω φαινόμενα, όπως είναι α) η επάρκεια τεχνικών έργων (γεφυρών, τεχνικών φραγμάτων, αναβαθμών, κλπ), β) η εκβάθυνση και διεύρυνση της κοίτης χειμαρικών ρευμάτων ή χαραδρώσεων, γ) η επάρκεια θαμνώδους βλάστησης από υδρολογικής και προστατευτικής σκοπιάς και δ) πλήρης σχεδιασμός και εκτέλεση έργων ορεινής υδρονομίας.  

Ø      Διαχείριση και ποιότητα του νερού

Έχει αρχίσει να γίνεται εξίσου σημαντική με τη διαχείριση της ποιότητας. Η καταγραφή της ποιότητας των υδατικών πόρων είναι πιο δύσκολη από αυτή της ποσότητας, διότι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός παραμέτρων που πρέπει να εξεταστούν, όπως υψηλό κόστος για τις δειγματοληψίες και τις αναλύσεις και εξειδικευμένος εξοπλισμός και προσωπικό. Ωστόσο είναι απαραίτητο να γίνει γιατί διαφορετικά η υποβάθμιση της ποιότητας θα είναι η κυριότερη απειλή για τους υδατικούς πόρους.

Ø      Εκπαίδευση και εξάσκηση

Η ανάγκη για εκπαίδευση και εξάσκηση για τη διαχείριση των υδατικών πόρων είναι άμεση. Είναι σημαντικό καθήκον των Πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, των ερευνητικών οργανισμών, των Ινστιτούτων και των εκπαιδευτικών οργανισμών όλων των βαθμίδων, να προετοιμάσουν τη νέα γενιά επιστημόνων και ερευνητών που θα εφαρμόσουν την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων.

Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να εφαρμόσουμε μια τέτοια πολιτική στο θέμα των υδατικών πόρων που θα έχει σαν αποτέλεσμα την κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας μας σήμερα, αλλά και τη διασφάλιση τους στο μέλλον.

Ø      Ανάπτυξη διαδικασιών για τον ακριβή υπολογισμό των σε νερό αναγκών των καλλιεργειών. Η δράση αυτή θα οδηγήσει στην αναθεώρηση της σήμερα επικρατούσας αντίληψης για το ύψος των αναγκών αυτών, που είναι πολύ υπερεκτιμημένες, με αποτέλεσμα μεγάλη οικονομία νερού, μείωση των ποσοτήτων νερού που πρέπει να μεταφερθούν από τη μία περιοχή στην άλλη όπου αυτό είναι αναγκαίο και μείωση του κόστους των έργων μεταφοράς και διανομής.

Ø      Αναθεώρηση της σημερινής αντίληψης περί αρδεύσεων, με σκοπό την ελαχιστοποίηση χρήσης νερού, ελαχιστοποίηση των απωλειών νερού κατά την μεταφορά και διανομή του, ομοιομορφία εφαρμογής στο χωράφι με συνεπακόλουθο τη βελτιστοποίηση της παραγωγής, πρόληψη και ανακοπή της υποβάθμισης της ποιότητας του εδάφους και των υπόγειων και επιφανειακών νερών.

Ø      Ακριβή αποτύπωση του δυναμικού των υδατικών πόρων του νομού επιφανειακών και υπόγειων και της χρονικής διακύμανσής του με την χρήση μοντέλων εκτίμησης της παρούσας κατάστασης και της μελλοντικής πρόγνωσης, ανάλογα με τη έκταση και σύνθεση της υδρολογικής και μετεωρολογικής πληροφορίας, σε επίπεδο λεκάνης απορροής υδατικού και εθνικού διαμερίσματος.

Ø      Αντικατάσταση όλων των ανοικτών  αρδευτικών δικτύων του νομού με κλειστά για την ελαχιστοποίηση των απωλειών νερού την αλλαγή του τρόπου άρδευσης και του τρόπου μεταφοράς του νερού. Για να εφαρμοστούν τα συστήματα πιστοποίησης και να γίνει παραγωγή βιολογικών προϊόντων και  ολοκληρωμένης διαχείρισης τα αρδευτικά δίκτυα πρέπει να είναι κλειστά για εφαρμογή σύγχρονων συστημάτων άρδευσης (στάγδην, σπρέιερς κ.λ.π.). Ανάπτυξη διαδικασιών για τον ακριβή υπολογισμό των σε νερό αναγκών των καλλιεργειών. Σύνταξη ωρολογίου προγράμματος άρδευσης των καλλιεργειών σε σχέση με τις ανάγκες και όχι με την προσφορά – ζήτηση

Βέροια, 10/7/2009

Παπαοικονόμου Καλλιόπη

Αναπληρώτρια Γραμματέας ΝΕ